DÖVME TARİHİ
Tattoo kelimesi iki ana kökten oluşur: Polinezya dilinden "çakma" anlamına gelen"ta" ve Tahiti dilinden "damgalamak" anlamına gelen "tatau".Dövme, yani tattoo'nun başlangıcı 5000 yıldan öncesine dayanır ve birçok değişik şekli insanlar tarafından kullanılmıştır.
Dövmeler, renkli boyaların insan dersinin altına geçirilmesiyle yapılır. Muhtemelen tarihteki ilk dövme tesadüf eseri ortaya çıkmıştır. Vücudunda ufak bir yara olan bir kişi bu yarayı ateşten ellerine bulaşan is ve kül ile ovmuştur. Yara iyileştiğindeyse deri altına geçen bu izin hiç kaybolmadan öylece kaldığını görmüştür.
Sosyal bilimlerin gelişmiş olması, etkileyici bir şekilde büyüyen dövme sanatı ve ona duyulan popülariteye rağmen onun hakkında bilgi sahibi olabileceğimiz fazla bir kayıt bırakmamıştır.
Bronz Çağı
1991 yılında, beş bin yıllık dövmeye sahip olan buz adam Ötzi'nin cesedi Avusturya ve İtalya arasındaki bir dağda donmuş bir şekilde bulunduğunda, dünya basınındaki tüm gazetelere manşet olmuştu.Bu, o döneme ait kendisini en iyi şekilde koruyan tek cesetti. Üzerinde 57 adet dövme vardı. Sol dizinin iç tarafında bir haç, böbreklerin üzerinde 15 cm. uzunluğunda altı tane düz çizgi ve bileklerde çok sayıda birbirine paralel çizgiler görüldü. Dövmelerin yapıldığı yerlere bakarak, bunların yapıldığı bölgeye şifa olması nedeniyle oraya yapıldığı sonucuna varılabiliyordu. (Kireçlenmeye karşı yapılan bir tür tedavi gibi)
Pazyryk Kültürü
1948 yılında, Rusya ve Çin sınırının 120 mil kuzeyinde, Rus arkeolog Sergei Rudenko Sibirya'nın batısı ve güneyindeki yüksek Altai dağlarında bir grup lahit ya da mozolede kazı yapmaya başladı. Günümüzden 2400 yıl öncesine ait mumyalar bulundu. Üzerlerinde çeşitli hayvan dövmelerine rastlandı. Bu dövmelerden mitolojik ejderha ve canavarlar çok önemli öğeler olmalarına rağmen bazı figürler çok net ve dekoratifti. Ama dahada önemlisi tüm dövmeler birbirinden ayrı, her biri kendi özgünlüğüne sahipti.Mısır
Mısır dövmeleri ile alakalı yazılı dökümanlar, fiziksel kalıntılar ve sanat çalışmaları yaygın sosyal davranışlar ve geleneklerin tesirinde kalarak, daha önceki Mısır araştırmacıları tarafından görmezden gelinmiştir. Bu gün her nasılsa Mısır'da XI. hanedanlık başlarına kadar uzanan ve üzerlerinde dövmeler olan cesetlerin bulunduğunu biliyoruz. 1891 yılında, arkeologlar o zamanın başkenti olan Thebes'te, M.Ö. 2160 ve 1994 yılları arasında yaşamış, ilahe Hathor'un rahibesi Amunet'in mumyalanmış kalıntılarını buldular. Bu kadın mumyası vücudunda bir kaç çizgi ve noktadan oluşan dövmeler sergiliyordu. Grup halindeki bu noktalar soyut, geometrik bir şekile bürünüyordu. Bu dövme türünün kadınlara özgü olduğu anlaşılıyordu ve genelde bu kadınlar ayinsel törenlerde rol alan kişilerdi. Mısırlılar, dövme sanatını sınırlarından aşırıp dünyaya yaydı. Bazı pramitlerin yapıldığı 3. ve 4. hanedanlık sırasında Mısır, Girit adası, Yunanistan, İran, ve Arabistan'a açıldı. Böylelikle M.Ö. 2000 yılında dövme sanatı güneydoğu Asya'ya açılmış oldu. Ainu'lar (batı asya göçebeleri) daha sonra Japonya'ya gittiklerinde bu sanatıda beraberlerinde götürdüler.Japonya
Japonya'da rastlanan dövme sanatının ilk kanıtları, kilden yapılmış boyalı ya da yüze kazınmış dövme figürleri ile anlatılmıştır. Bu örneklerin en eskisinin yapılan mezar kazılarında M.Ö. 3000 ya da daha öncesine ait olduğu görülmüştür. M.Ö. ikinci ve üçüncü milenyuma ait birçok farklı figürde yapılan mezar kazılarında ortaya çıkmıştır.Bu figürler, bu insanlara kişisel yaşantılarında ve bilinmeyene giden yolculuklarında ölene kadar sembolik olarak eşlik etmiştir. Bu dövmelerin dini ve sihirli güçte taşıdığına inanılmıştır.
Japon dövme sanatına dair ilk yazılı kayıt, M.S. 297 de Çin hanedanlığı tarafından derlenmiştir.
Japonlar sanatın daha çok dekoratif yönleri ile ilgilenmişlerdir. Hori'ler - japon dövme sanatçıları - tartışmasız bu işin ustalarıdır. Kullandığı boyalar, perspektif ve yaratıcı dizaynlar bu işe yepyeni bir açı kazandırmıştır. Japon dövmesi klasiği; vücudu örten bir takım elbise gibi olmasıdır.
Çin
Dövme sanatı, Çin'in güneyinden ipek yolu boyunca yayılmıştır.Polinezya
Pasifik kültürlerinde dövmenin büyük tarihi önemi vardır. Polinezyalıların tercih ettiği dövmeler eski dünyanın en karışık ve beceri ile yapılmış dövme türlerindendir.Bu eski dönem sanatlar hakkında bu gün bildiğimiz en temel esaslar efsaneler, ayinler ve kutlamalarda işlenmiştir. Detaylı geometrik dizaynlar sıkça kullanılmış ve hayattan çizgiler taşıyan yeniliklerde eklenerek tüm vücudu kaplamışlardır.
Samoa'da, el ile yapılan dövme geleneksel bir hal almış, rütbe ve ünvan işareti olarak kullanılmıştır. Şef ve asistanları ya da asil ailelerde doğum sırasını belirlemektede aracı olmuştur. Genç şefler için yapılan dini dövme merasimleri düzenlenmiş, ergenliğe geçiş dönemi ya da liderlik aşamalarına görede dövmeler yapılmıştır.
Dövme sanatçıları tarafından yapılan bu dövmeler onların gelenekleri olmuş hayat boyu başarılı olmalarına itham edilmiştir. Samoa topraklarına ayak basan ilk avrupalılar 1787 Fransız keşif seferi üyeleridir. Bu kaşifler yerli halkı yakından incelemiş ve vücutları boyalı ya da dövmeli erkeklerin neredeyse tamamen çıplak olmalarına rağmen bu sayede giyinik olduklarını düşündükleri kanaatine varmışlardır. Samoa dövme mitolojisi esasları ve sıradışı dövme kültürü tarihi Yeni Zelanda göçmen kabilelerine geçmiştir. Daha sonra Yeni Zelanda'nın Auckland şehrinden alt kültür kabileler tarafından Hollanda'ya geçmiştir.
Kakau olarak bilinen Hawai halkıda kendi geleneksel dövme sanatına sahipti. Dövme onlarda sadece ayırt edici ya da süsleme olarak kullanılmıyordu. Onlar dövmeyi sağlıklarının koruyucusu ve ruhani olarakta iyi hissetmek amacıyla kullanıyorlardı. Karmaşık şekiller ve dokumalar ya da doğal formlar erkeklerin kollarını, bacaklarını, gövdelerini ve yüzlerini süslüyordu. Kadınlarda dövmeler genelde el, parmak, bilek ve bazende dillerinde oluyordu.
Gelen batılı misyonerler bu eşsiz sanatı reddetmeye zorluyor, önünü kesmeye çalışıyor ve tarihte birçok hiristiyan kilise tarafından yasaklandığı görülüyordu.
Yeni Zelanda
Yeni Zelandalı Maoriler Polinezya'nın en etkileyici kültürlerinden birini oluşturdular. Moko diye adlandırdıkları dövmeleri onların gelişmiş olan sanatının bir yansımasıydı. Ağaçları oyma becerilerini bu kez derileri üzerinde kullanıyorlardı. Yüzün tamamını kaplayan bir Moko onların halk içindeki statüsünü belirliyordu. Soylarını belirten çizgiler ve tribal şekiller içermekteydi. Bu dövmeler ayrıca onların savaşlarda ya da hayatlarında aldığı başarılarının bir göstergesiydi.Endonezya
Borneo, geleneksel tribal dövmenin günümüzde de halen binlerce yıl öncesindeki gibi yapıldığı ender yerlerden biridir. Bu güne değin buradaki birçok kabile dış dünya ile çok az bağlantı kurmuştur.Sonuç olarak onlar, bu dövmeler ile hayata bakış açı ve geleneklerini korumuştur.
Borneo batılıların tribal diye adlandırdığı temel dizaynlarını tüm dünyaya yaymıştır.
Hindistan/ Tayland
Hanuman maymunu Hindistan'da kol ve bacak kuvveti yüzünden popüler bir hayvandı. Efsanevi rahip ise Tayland ve Myanmar'ın bu gün hala en popüler öğesidir.Rahiplerin insan vücuduna dövme yaparken sihirli güçlerle işbirliği içinde olduğuna inanılır.
Kadınlara dövme yapılmaz. Çünkü rahiplerin onlara dokunmaya izni yoktur ve onların zaten kendi başlarına yeterince güce sahip olduklarına, daha fazlasına ihtiyacı olmadıklarına inanılır.
Afrika
Bildiğimiz gibi Afrika halkının derisi koyu renkli olduğundan renkli dövmelerin yapılması zordur.Ama onlar yinede dövme yaptırmak isterler ve bunun için farklı bir teknik geliştirirler. Yara izleri ile dövme yapma yoluna giderler (bu tam anlamı ile dövme sayılmaz ama yinede ilişkindir)
Deriyi bir bıçak ya da keskin bir aletle kesip kaldırarak, altına kum veya kül gibi şeyler koyarak vücuda bazı şekiller işlerler. Bunu körlerin kullandığı kabartma alfabe ile örneklendirebiliriz sanırım... Bu şekiller genelde yerel gelenekleri temsil ederler.
Eski Yunan ve Roma
Yunanlılar dövme sanatını İranlılardan(persler) öğrenmiştir. Kadınları dövmenin egzotik güzelliği olduğuna inanmıştır. Romalılarda dövme sanatını Yunanlılardan almıştır. Virgil, Seneca ve Galenus gibi Romalı şair ve yazarlar birçok kölede dövme olduğunu kayıt altına almıştır.Roma imparatorluğunun başlarında Efes'ten yapılan bir bildirgede Asya'ya gönderilen kölelerin tümü üzerine"vergi ödemesi" sözcüğü ile dövmelendirildiği bilinmektedir.
Yunan ve Romalılar dövmeyi ayrıca bir cezalandırma aracı olarak kullandılar. Dördüncü yüzyılın başlarında Konstantin Roma imparatoru olduğunda hıristiyanlığı fes etmiş ve ayrıca mahkum, asker ve gladyatörler arasında yaygın olan yüze dövme yapılmasınıda yasaklamıştı. Konstantin insan yüzünün tanrının bir ifadesi olduğuna şekli ile oynanıp bozulmaması gerektiğine inanıyordu.
Galya (Keltler)
Galyalılar M.Ö. 1200 ve 700 sıralarında batı avrupadan hareket etti. M.Ö. 400 yılları gibi İngiliz adalarına ulaştılar ve aralarından sağ kalanlar şimdi günümüzdeki adıyla İrlanda, Galya ve İskoçya'da yaşadılar. Kelt kültürü dövme sanatı ile dolu bir kültürdür. Kalıcı dövme vücutta mavi bir renk alan çivit boyası ile yapıldı. Sarmal şekiller çok yaygındı. Tek, çift ya da üçlü halde olabiliyorlardı. Örme işlemeler muhtemelen bu kültürün en belirgin dizaynlarıydı. Karışık şekilde örülmüş boydan boya çizgiler. Bu hayatın bağlarını sembolize eden bir şekildi onlar için. Bazı örnekler basit dış hatları ve labirent iç yapısana sahiptiler. Bu labirentlerin içindeki yollarda hayatın değişik patikkalarını yapılan yolculukları sembolize ediyordu.Orta ve Güney Amerika
Peru'da, 11. yüzyılda üzerinde dövme olan İnca mumyaları bulundu. 16. Yüzyılda Mayalar Mexico'da ve Orta Amerika'da dövmeyi bir cesaret göstergesi olarak kullandılar. Cortez ve ekibi 1519 da Mexico kıyısına vardıklarında yerli halkın heykel ve idol şeklindeki iblislere sadece ibadet etmediklerini, ayrıca her nasılsa bu idol ve şekilleri derilerine işlediklerini gördüklerinde dehşete kapıldılar. O güne kadar dövme görmemiş olan İspanyollar bunu şeytanın bir işi olarak algıladılar.16. Yüzyılda Cortez'in meceralarını kaleme alan İspanyol yazarlar dövmenin Orta Amerika yerlileri arasında çok yaygın olduğunu kayda geçti.
Kuzey Amerika
Cizvitler yerli Amerikalılar arasında dövmenin çok yaygın olduğuna şahitlik etmişlerdir. Chikasaw'ların savaşçıları sahip olduğu dövmelerle göze çarğıyorlardı. İroquoians'lar arasında detaylı hatlara sahip dövmeler yüksek statü göstergesiydi. Eskimo kadınlarının çenesindeki dövmeler onun evlilik statüsünde ve grup içindeki yerini belirlemekte etkendi. New York'taki ilk dövme dükkanı 1846 da kuruldu ve iç savaşta her iki tarafın askeri hizmetlilerine dövme yaparak bir gelenek başlattı. Samuel O'Reilly elektrikli dövme makinesini 1891 de icat etti.Orta Doğu
Tevrat zamanında Pagan dünyasının çoğunluğu dövmeyi tanrıya bir ibadet olarak yapıyordu. Eski ahitin üçüncü kitabındaki bir pasaj derki;Ölen için vücudunu kesmemeli ya da işaretlememelisin(19:28) Bu kilisenin otoritesini destekleyen bir alıntıydı. İncil bilimcisi M.W.Thomson her nasılsa Musa'nın dövmeyi ayrıcalıklı tuttuğunu söyler. Musa'nın dövmeyi yahudilerin Mısırdaki köleliklerinden kurtulmasıyla andığını düşünür.
Vikingler
Viking'lerinde dövmeli olması çok normaldir. 1100 Yılları civarında Arap İbn Fadlan bazı Viking'lerle görüştü. Onların çok kaba, kirli ve üzerlerinde resimlerin olduğu kanaatine vardı.İngiltere
Kaşifler panayırlarda, konferans salonları ve loş müzelerde avrupalıların ilkel yerlilere karşı üstünlüğünü göstermek amacıyla dövmeli Polinezyalılarla eve geri dönüp onları teşhir ettiler.Kaptan Cook Polinezya'ya yaptığı yolculuktan döndükten sonra dövme sanatı İngiliz ordusunda bir gelenek haline geldi. 18. Yüzyılın ortasıyla birlikte çoğu İngiliz yerleşkesi en az bir profosyonel dövme ustasına sahipti. 1862 de Galler Prensi ilk dövmesini yaptırdı. Kolundaki bir haçtı bu. Dövmeye tahta çıkmadan önce aristokratlık zamanında merak saldı. 1882 de oğulları Clerans ve York Dükü'ne Japon dövme ustası Hori Chiyo tarafından dövme yapıldı.
Fransa
18. Yüzyılda güney pasifikteki yolculuklarından dönen birçok Fransız denizci dövmeliydi. 1861 de Fransız deniz subayı doktor Maurice Berchon dövmenin medikal komplikasyonları hakkında bir çalışma yayınladı. Bundan sonra denizci ve ordudaki askerler dövme yaptırmaktan men edildiler.Basmakalıp dövmeler / Anlam içerikli dövmeler
Denizciler
Gemilerindeki denizciler evlerine kendi dövmeleri ile döndüler... Bunlar genelde çok basit bir stil kullanılmış, fazla detay içermeyen, iki boyutlu ve neredeyse düz gibi görünen dövmelerdi. Bunlar bize çizgi filmleri andırırlar ve bu tipik motifler genelde çiçekler, kalpler, deniz kızları, çıpalar, yılanlar, kuşlar ya da isimler gibi şeylerdir.Suçlular
Dövme sanatını uzun bir zaman denizciler arasında kullanılmıştır...Ve bir de suçlular! Hapishanede dövme profosyenel ya da el yapımı olarak suçlıların vücüduna ruhlarındaki şeyi ifade edecek bir şekilde işlenir; Özerklik. Çetelerin üyelerinin vazgeçilmezi, çete sembolü olarak kullandığı dövmeleridir. Çete sembolü olan dövmeyi taşımak çeteye tümüyle bağlı olduklarının göstergesidir. Bu dövmeler bir çok şey ifade edebilir; kim olduğunuz/hangi çeteden olduğunuz/İnaçlarınızın ne olduğu/yaptıklarınız,nerede olduğunuz, kaç yıl hapiste kaldığınız ve hatta kaç kişi öldürdüğünüzü bile gösteren şeyler olabilmektedir. Gözün altına çizilen gözyaşı şeklindeki ve dirsekteki örümcek ağı gibi bilinen şekiller insanların öldürüldüğünü sembolize eder.Sirk
19. Yüzyılın sonrası ve 20. yüzyılın ilk yarısında dövme yapımının popülaritesinin artmasında sirklerin büyük payı vardır. Sirkler geliştikçe, dövmede gelişmiştir. 70 yıldan fazla bir zamandır her büyük sirk vücutları tamamen dövme ile kaplı en az bir kaç çalışana sahiptirler. Kimileri ufak sovlarda görev almış, kimileriyse hokkabazlık ya da kılıç yutma gibi bilinen gösterileri sunmuştur.Dövme Tasarımı
Diğer sanat dalları ve kültürel gelişmeler gibi vücut süsleme sanatıda çağdaş yaşamın bir yansımasıdır. Son yıllarda dövme sanatı popülaritesiyle ön plana çıkmıştır. Günümüzde dövme sanatçı tarafından kağıt üzerinde tasarlanır. Tasarımlar geleneksel, kültürü yansıtan, yenilikçi ya da dinsel içerikli gibi çok çeşitli şekillerde olabilir...
Çeviren : Olcay KOÇAK
Kaynak : http://www.designboom.com/history/tattoo_history.html
